AI gaat de zorg niet veranderen. Wij moeten de zorg veranderen met AI.
AI in de Zorg. Maar hoe dan? | Artikel 1
Door Rutger den Hollander – Oprichter Super Brains
We praten veel over AI. Maar praten we genoeg over de toekomst van de zorg?
AI is niet meer weg te denken uit de gesprekken over de toekomst van de gezondheidszorg. Zorgorganisaties experimenteren met AI-chatbots, automatische verslaglegging, digitale assistenten en slimme systemen die zorgprofessionals kunnen ondersteunen bij hun dagelijkse werkzaamheden. De verwachtingen zijn hoog. En eerlijk gezegd begrijp ik dat heel goed.
Ik geloof namelijk dat AI een van de belangrijkste technologische ontwikkelingen voor de gezondheidszorg kan worden. Maar tegelijkertijd vraag ik me regelmatig af of we wel met de juiste vraag beginnen. We vragen ons massaal af wat AI allemaal mogelijk maakt. Maar zouden we ons niet eerst moeten afvragen hoe we willen dat de zorg er over vijf of tien jaar uitziet? Want technologie alleen verandert de zorg niet. Dat moeten wij zelf doen.
Ik kijk vanuit twee verschillende werelden naar de zorg
Als ondernemer en oprichter van Super Brains ben ik dagelijks bezig met digitale innovatie binnen de geestelijke gezondheidszorg. We ontwikkelen technologie die mensen kan ondersteunen bij hun mentale gezondheid en zorgprofessionals kan helpen bij hun werkzaamheden. Daarbij onderzoeken en ontwikkelen we ook toepassingen van AI.
Maar mijn betrokkenheid bij de zorg is niet alleen zakelijk. Ik heb zelf ADHD en autisme. Daardoor kijk ik niet alleen vanuit het perspectief van een ondernemer of technologie-ontwikkelaar naar de gezondheidszorg, maar ook vanuit het perspectief van iemand die weet hoe belangrijk passende ondersteuning is. Ik weet hoe waardevol het kan zijn wanneer iemand je begrijpt, naar je luistert en ondersteuning biedt die aansluit bij jouw persoonlijke situatie. En ik weet dat goede zorg veel meer is dan een diagnose, een behandelprotocol of een afspraak met een professional. Het gaat ook over vertrouwen, toegankelijkheid, eigen regie en het gevoel dat je als mens wordt gezien.
Precies daarom ben ik zo enthousiast over de mogelijkheden van AI. Maar precies daarom vind ik ook dat we kritisch moeten blijven. Want als we AI verkeerd gebruiken, bestaat het risico dat we de zorg vooral efficiënter proberen te maken, zonder dat deze daadwerkelijk beter wordt voor de mensen die haar nodig hebben.
De grootste fout: bestaande zorgprocessen automatiseren
Stel je een zorgorganisatie voor waar cliënten lange tijd moeten wachten voordat zij ondersteuning krijgen. Vervolgens doorlopen zij verschillende administratieve stappen, vullen meerdere keren vergelijkbare vragenlijsten in en moeten hun verhaal regelmatig opnieuw vertellen. Dan kunnen we natuurlijk AI inzetten om een aantal van deze processen sneller te laten verlopen. We kunnen formulieren automatisch verwerken, gesprekken samenvatten en administratieve werkzaamheden verminderen. Dat kan waardevol zijn.
Maar hebben we daarmee het echte probleem opgelost? Of hebben we vooral een bestaand proces efficiënter gemaakt? Misschien moeten we een belangrijkere vraag stellen. Waarom organiseren we het zorgproces eigenlijk op deze manier? Kunnen cliënten al eerder passende ondersteuning krijgen? Kunnen we informatie slimmer verzamelen en hergebruiken, met passende toestemming en beveiliging?
Kunnen behandelaren beter voorbereid aan een eerste gesprek beginnen? En kunnen we mensen ook tussen afspraken door ondersteunen, zonder dat dit de menselijke zorgrelatie vervangt? Dat zijn volgens mij de vragen waar de echte innovatie begint. Een inefficiënt zorgproces automatiseren, maakt het dus nog geen goed zorgproces.
AI moet de zorg menselijker maken
Wanneer ik spreek over AI in de zorg, krijg ik regelmatig vragen over de rol van behandelaren. Gaat AI straks het werk van behandelaren overnemen? Krijgen cliënten in de toekomst alleen nog contact met digitale assistenten? Wordt de zorg hierdoor niet juist onpersoonlijker?
Ik begrijp die zorgen. Zorg draait immers om mensen. Om vertrouwen, empathie, professionele deskundigheid en persoonlijke aandacht. Dat moeten we beschermen. Maar ik denk dat we ook naar de andere kant moeten kijken. Hoeveel tijd besteden zorgprofessionals aan administratieve werkzaamheden? Hoeveel energie gaat verloren aan systemen die onvoldoende met elkaar communiceren? Hoeveel cliënten zouden geholpen zijn met passende ondersteuning op momenten waarop hun behandelaar niet beschikbaar is?
AI kan, mits goed ontwikkeld, onderzocht en geïmplementeerd, helpen om een deel van deze problemen aan te pakken. Denk aan het ondersteunen van verslaglegging, het voorbereiden van gesprekken of het aanbieden van begrijpelijke psycho-educatie. Bij toepassingen die cliënten rechtstreeks ondersteunen, moeten we daarbij extra zorgvuldig zijn. Niet iedere toepassing is geschikt voor iedere cliënt, en AI mag geen schijnzekerheid creëren over diagnoses, behandeladviezen of veiligheid.
Mijn uitgangspunt is daarom eenvoudig: we moeten AI niet inzetten om mensen uit de zorg te halen, maar om meer ruimte te creëren voor menselijke zorg.
De echte uitdaging is implementatie
De afgelopen jaren heb ik als ondernemer geleerd dat het ontwikkelen van technologie maar één onderdeel van innovatie is. Een toepassing kan technisch uitstekend functioneren en de mogelijkheden kunnen indrukwekkend zijn. Maar als zorgprofessionals er niet mee willen of kunnen werken, verandert er uiteindelijk weinig. En dat is precies waar volgens mij een van de grootste uitdagingen voor de komende jaren ligt. Niet bij de vraag of AI voldoende mogelijkheden biedt, maar bij de vraag hoe we die mogelijkheden op een verantwoorde manier onderdeel maken van de dagelijkse zorgpraktijk.
Daar komt veel meer bij kijken dan alleen het aanschaffen van nieuwe technologie. Het vraagt om betrokken medewerkers, duidelijke verantwoordelijkheden, passende scholing, veilige gegevensverwerking en een organisatie die bereid is bestaande werkwijzen opnieuw te bekijken. En vooral om bestuurders die begrijpen dat AI-implementatie geen losstaand IT-project is. Het is een organisatieverandering.
Zorgbestuurders moeten andere vragen gaan stellen
Wanneer een zorgorganisatie met AI aan de slag wil, wordt vaak begonnen met een inventarisatie van beschikbare technologie. Welke systemen bestaan er? Welke leveranciers bieden interessante oplossingen? Welke toepassingen kunnen we testen? Dat zijn relevante vragen. Maar ik zou bestuurders willen uitdagen om eerst vijf andere vragen te beantwoorden.
1. Welk probleem willen we daadwerkelijk oplossen?
Gaat het om toegankelijkheid, kwaliteit van zorg, administratieve belasting, wachttijden of ondersteuning van cliënten? Zonder een duidelijk probleem wordt technologie al snel een doel op zichzelf.
2. Hoe zou het ideale zorgproces eruitzien?
Durven we bestaande werkwijzen los te laten en opnieuw te ontwerpen vanuit het perspectief van de cliënt en de zorgprofessional?
3. Welke rol moet AI daarin vervullen?
Niet alles wat technisch mogelijk is, is wenselijk of verantwoord. We moeten bewust bepalen welke taken AI kan ondersteunen en waar menselijke beoordeling noodzakelijk blijft.
4. Hoe nemen we onze medewerkers mee?
Een succesvolle implementatie begint niet bij de techniek, maar bij de mensen die ermee gaan werken.
5. Hoe bepalen we of AI daadwerkelijk waarde toevoegt?
We moeten niet alleen kijken naar tijdwinst of kostenbesparing, maar ook naar kwaliteit, veiligheid, toegankelijkheid, werkplezier en de ervaringen van cliënten.
Pas wanneer we deze vragen serieus beantwoorden, kunnen we bepalen welke technologie daadwerkelijk past.
Mijn persoonlijke ambitie
Met Super Brains werk ik aan een toekomst waarin digitale technologie mensen helpt om meer regie te krijgen over hun mentale gezondheid. Een toekomst waarin ondersteuning niet uitsluitend beschikbaar is tijdens een afspraak met een behandelaar. Waarin zorgprofessionals beter worden ondersteund en cliënten toegang krijgen tot hulpmiddelen die aansluiten bij hun persoonlijke behoeften. En waarin AI, waar verantwoord en aantoonbaar effectief, een waardevolle aanvulling kan zijn op bestaande zorg.
Ik realiseer me heel goed dat dit niet vanzelf gaat. AI brengt ook risico’s met zich mee. Denk aan privacy, onjuiste informatie, afhankelijkheid van technologie en de vraag wie verantwoordelijk is wanneer iets misgaat. Daar moeten we niet lichtzinnig over denken. Juist in de zorg moeten veiligheid, kwaliteit en menselijke verantwoordelijkheid vooropstaan. Maar ik vind ook dat we moeten oppassen dat voorzichtigheid niet automatisch leidt tot stilstand.
Verantwoord innoveren betekent voor mij niet dat we alle risico’s moeten negeren. Het betekent dat we risico’s serieus nemen, toepassingen zorgvuldig toetsen en tegelijkertijd blijven zoeken naar manieren om de zorg te verbeteren.
De toekomst van de zorg begint niet bij AI
Ik verwacht dat AI de komende jaren een steeds grotere rol zal spelen binnen de gezondheidszorg. Maar hoe groot die rol wordt en hoeveel waarde AI daadwerkelijk toevoegt, hebben we voor een belangrijk deel zelf in de hand. We kunnen ervoor kiezen om bestaande processen te automatiseren. Of we kunnen deze technologische ontwikkeling gebruiken als aanleiding om opnieuw na te denken over hoe we zorg organiseren, hoe we mensen ondersteunen, hoe we zorgprofessionals hun werk laten doen en hoe we ervoor zorgen dat goede zorg toegankelijk, persoonlijk en betaalbaar blijft.
Voor mij is die keuze duidelijk. De toekomst van AI in de zorg draait niet om de slimste technologie. Het draait om de mensen en organisaties die technologie weten te vertalen naar betere zorg. AI gaat de zorg niet veranderen. Dat moeten wij zelf doen.
Rutger den Hollander is ondernemer en oprichter van Super Brains, een digitaal platform voor mentale gezondheid en ondersteuning binnen de GGZ. Vanuit zijn ervaring als ondernemer en als ervaringsdeskundige met ADHD en autisme houdt hij zich bezig met digitale zorginnovatie en de mogelijkheden van AI in de gezondheidszorg.
Dit is het eerste artikel in de reeks ‘AI in de Zorg, Maar hoe dan?’ Waarin Rutger zijn visie deelt op de kansen, uitdagingen en praktische implementatie van AI binnen de gezondheidszorg.